9:00 - 17:00

 Çalışma Saatlerimiz Ptesi-Cuma

0312 427 74 49

Bizi Arayabilirsiniz.


 

AVRUPA KONSEYİ AVUKATLIK MESLEĞİNİN İCRASINDAKİ ÖZGÜRLÜKLER HAKKINDA 9 NUMARALI TAVSİYE KARARI

Kaptan Hukuk Bürosu > Genel  > AVRUPA KONSEYİ AVUKATLIK MESLEĞİNİN İCRASINDAKİ ÖZGÜRLÜKLER HAKKINDA 9 NUMARALI TAVSİYE KARARI

AVRUPA KONSEYİ AVUKATLIK MESLEĞİNİN İCRASINDAKİ ÖZGÜRLÜKLER HAKKINDA 9 NUMARALI TAVSİYE KARARI

AVRUPA KONSEYİ
AVUKATLIK MESLEĞİNİN
İCRASINDAKİ ÖZGÜRLÜKLER
HAKKINDA 9 NUMARALI
TAVSİYE KARARI

Avrupa Konseyi Statüsünün 15. maddesi (b) bendine dayanarak Bakanlar Kurulu, Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi’nin hükümlerini dikkate alarak;
Aralık 1990’da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından onaylanan “Avukatların Rolü ile İlgili
Birleşmiş Milletler Temel Prensipleri”ni dikkate alarak;
13 Ekim 1994’de Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından kabul edilen “Hakimlerin Rolü,
Etkinlikleri ve Bağımsızlığı ile İlgili 12 (94) Numaralı Tavsiye Kararını” dikkate alarak;
Avukatların ve oluşturdukları mesleki kuruluşların, insan haklarının ve temel hakların
korunmasını sağlamakta oynadıkları temel rolün altını çizerek;
Hukuk devletinin güçlendirilmesinde, özellikle bireysel özgürlüklerin korunmasındaki görevleri
ile yer alan avukatların mesleğin icrasındaki bağımsızlıklarının desteklenmesini arzulayarak;
Adil bir sistem olarak adaletin sağlanmasının, hangi merciden veya hangi sebeple olursa olsun,
doğrudan doğruya veya dolaylı sınırlama, tesir, baskı ve müdahaleye tabi olmaksızın avukatların
mesleklerini ifa ederken sahip oldukları özgürlüklerinin korunmasını garanti altına alan bir sistem
olması gereğinin farkında olarak;
Avukatların mesleki sorumluluklarını gereği gibi yerine getirmeleri gereksiniminin ve özellikle,
yeterli bir eğitim almalarının ve mahkemeler ile müvekkillerine karşı olan sorumlulukları arasında bir
denge kurma ihtiyacının farkında olarak;
Adalete ulaşmanın, ekonomik bakımdan zayıf durumda olan kişilere de avukatlık hizmetinin
sunulması olduğu düşünülerek;
Üye devletlerin hükümetlerine, bu teklifin içerdiği prensiplerin aşamalı olarak uygulanması için,
yeri geldiğinde gerekli gördüğü tedbirleri almalarını veya desteklemelerini tavsiye eder.
Bu tavsiyenin amacı bakımından “avukat’’ sözcüğü; ulusal yasaya uygun olarak dava açmaya,
müvekkili adına hareket etmeye, hukukun uygulanmasına, müvekkili adına mahkemeye çıkmaya
veya ona danışmanlık yapmaya ve onu temsil etmeye ehil ve yetkili olan ve Prensip l. (2)’ye göre
meslek örgütüne (baroya) kaydı kabul edilmiş kişidir.

PRENSİP I
Avukatlık Mesleğinin İcrasındaki
Özgürlüğün Genel Prensipleri

1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin ilgili maddeleri dikkate alınarak avukatlık mesleğinin
icrasındaki özgürlüğün ayrım gözetmeden, hükümet veya kamudan gelebilecek uygunsuz
müdahalelere yer vermeyecek şekilde korunması, teşvik edilmesi ve bağımsızlık prensibine saygı
gösterilmesi için gereken tüm tedbirler alınmalıdır.
2. Avukatlık mesleğine kaydolma başvurusu bağımsız bir meslek organı tarafından,
değerlendirilmelidir. Uygulamadan doğan sebeplerle bu imkanınız olursa, kayıt başvurusu veya
kaydın silinmesi ve bağlantılı disiplin meseleleri hakkında mahkemeye veya bağımsız bir özel organa
başvuru hakkı mümkün olmalıdır. Mahkemece veya bağımsız özel organca alınacak tüm kararlar
yargısal denetime tabi olmalıdır.
3. Avukatlar inanç, ifade, hareket, dernek kurma ve toplanma özgürlüğüne sahip olmalıdırlar ve
özellikle adaletin sağlanması ve hukuku ilgilendiren konularla ilgili tartışmalarda yer alma ve hukuk
reformları tavsiyesinde bulunma hakkına sahip olmalıdırlar.
4. Mesleki standartlara uygun olarak hareket eden avukatlar, herhangi bir yaptırıma veya baskıya
tabi tutulmamalıdırlar veya bununla tehdit edilmemelidirler.
5. Avukatlar özgürlüğü kısıtlanmış olanlar da dahil olmak üzere müvekkillerine erişebilmesi,
onların kendilerine özel olarak danışmasını sağlayabilmesi ve onları mesleki standartlara uygun
olarak temsil etmelidirler.
6. Dosyaların, diğer dokümanların ve elektronik haberleşmenin içeriği de dahil olmak üzere
avukat müvekkil ilişkisindeki gizliliği korumak için her türlü tedbirler alınır. Bu kaideye istisna ancak
iç hukuka ve demokratik toplum gereklerine uygun olarak yürütülen cezai soruşturma sebebi ile ve
yargısal veya başka bir bağımsız tarafsız mercii tarafından kontrol edilerek izin verilmelidir.
7. Avukatların çıkmaya yetkili oldukları mahkemeye erişmeleri engellenmemeli ve
müvekkillerinin haklarını mesleki kurallara göre savunurken ilgili her türlü dosyaya
erişebilmelidirler.
8. Aynı davada avukatlık yapan tüm avukatlara mahkemece eşit biçimde davranılmalıdır.

PRENSİP II
Hukuk Eğitimi, Staj ve Hukuk Mesleğine Giriş
1. Hukuk eğitimi, mesleğe giriş ve devam etme cinsiyet veya cinsel tercih, ırk, renk, din, siyasi veya
diğer fikirler, sosyal veya etnik köken, bir azınlığa mensup olma, mülkiyet, doğum ve fiziksel
sebeplere dayanılarak reddedilmemelidir.
2. Mesleki girişin ön şartı olan ahlak ve yüksek standartta eğitim almış olma şartlarının ve
avukatların devam eden eğitiminin sağlanması için gereken tüm tedbirler alınmalıdır.
3. Hukuk eğitimi, devam eden eğitim programları da dahil olmak üzere, hukuki beceriyi
güçlendirmeye çabalamalı, ahlaki konuların ve insan haklar ile ilgili konuların farkına varılmasını
sağlamalı ve avukatları müvekkillerinin haklarının korumaları, temin etmeleri ve müvekkillerinin
haklarına saygı duymaları için eğitmeli ve bunun yanında adaletin uygun bir şekilde sağlanmasını
desteklemelidir.

PRENSİP III
Avukatların Görevleri ve Rolleri
1. Barolar ve avukatların diğer birlikleri, mesleki standartları ve diğer davranış kurallarını
hazırlamalı ve avukatların müvekkillerinin meşru haklarını savunurken adil, dikkatli ve bağımsız
olmalarını sağlamalıdır.
2. Meslek sırlarına, iç hukuka, yönetmeliklere ve meslek standartlarına uygun olmaksızın açığa
vurulması durumunda uygun yaptırımlar uygulanmalıdır.
3. Avukatların müvekkillerine karşı görevleri aşağıdakileri de kapsar:
a. Müvekkillerinin hak ve yükümlülüklerini ve bunun yanında mali giderler de dahil olmak üzere
davanın olası sonuçlarını bildirmek,
b. Davayı öncelikle barışçı yollardan çözmek,
c. Davayı müvekkillerinin haklarının yerine getirilmesi ve korunması için almak,
d. Menfaatlerin çatışmasını önlemek,
e. Makul bir şekilde üstesinden gelebileceklerinden daha fazla iş almamak.
4. Avukatlar yargıya saygı göstermeli ve mahkemelere karşı olan görevlerini mesleki standartlara
ve iç hukuk kurallarına uygun olarak yerine getirmelidirler. Herhangi bir durumda avukatların
yargısal faaliyetten çekilmesi söz konusu olursa bu hal belirli bir süre ile sınırlı ve müvekkillerinin ya
da hizmetlerinden yararlananların zarar görmeyeceği şekilde olmalıdır.

PRENSİP IV
Tüm Şahısların Avukatlara Erişebilmesi
1. Herkesin bağımsız avukatlarca sağlanan hukuki hizmetlerden etkin bir şekilde yararlanması için
tedbirler alınmalıdır.
2. Avukatların ekonomik bakımdan zayıf kişilere de hukuk hizmeti vermeleri teşvik edilmelidir.
3. Üye devletlerin hükümetleri, adaletin gereği olarak etkin hukuki hizmetlerin ekonomik
bakımdan zayıf kişilere ve özellikle de özgürlükleri kısıtlanmış kişilere etkin avukatlarca bedelsiz
olarak sağlanmasını güvence altına almalıdır.
4. Avukatlık ücretlerini düzenleyen kanun ve düzenlemeler avukatlara makul düzeyde kazanç
sağlayıcı ve kamunun hukuk hizmeti ihtiyacını karşılayıcı nitelikte olmalıdır.
5. Avukatların müvekkillerine karşı ifa edecekleri hizmet ücretin kamusal fonlardan tamamen
veya kısmen ödenmesinden etkilenmemelidir.

PRENSİP V
Birlikler
1. Avukatların diğer kişilerle veya tek başlarına, mesleki standartların yükseltilmesi, hak ve
bağımsızlıklarının korunması amacını güden ulusal veya uluslararası birliklere katılmalarına veya
birlikler kurmalarına izin verilmeli ve bu teşvik edilmelidir.
2. Barolar veya avukatların oluşturdukları diğer mesleki birlikler, kendi kendini yöneten
organlardır, yetkililerden ve kamudan bağımsızdırlar.
3. Baroların ve avukatların oluşturduklar mesleki birliklerin, üyelerini korumalarına ve üyelerinin
bağımsızlıklarını ihlal eden her türlü saldırı ve usulsüz sınırlamaya karşı yapacaklar savunmalara
saygı gösterilmelidir.
4. Barolar ve diğer kuruluşlara aşağıda sayılanları da kapsayan, avukatların bağımsızlıklarını
sağlamaları için teşvik edilmelidir ve bunun yanında:
a. Adaletin sağlanmasının korkusuzca savunulması ve teşvik edilmesi,
b. Avukatların toplumdaki yerinin korunması ve özellikle de itibarlarının, onurlarının ve
dürüstlüklerinin gözetilmesi,
c. Adli yardım ve danışmanlık da dahil olmak üzere, ekonomik bakımdan yetersiz durumda olan
kişilerin adalete ulaşabilmelerini sağlamak için hazırlanan projelerde avukatların yer almasının
desteklenmesi,
d. Hukuk reformlarının, mevcut ya da tasarı halindeki yasalar hakkındaki tartışmaların
desteklenmesi, teşvik edilmesi,
e. Meslek üyelerinin refahının sağlanması ve gerekli hallerde onlar ve ailelerine yardım edilmesi,
f. Özellikle, hükümetler arası, hükümet dışı ve avukatların oluşturduklar uluslararası
organizasyonların çalışmaları göz önünde bulundurularak, avukatların rolünün geliştirilmesi için,
diğer ülkelerdeki avukatlarla işbirliği yapılması,
g. Avukatlığın evrensel anlamda yeterliliğinin temin edilmesi ve avukatların disiplin ve davranış
standartlarına uygun davranmasının gözetilmesi.
5. Barolar ve diğer mesleki kuruluşlar, avukatların haklarının uygun organlarca savunulması da
dahil olmak üzere, şu hallerde lüzumlu şekilde harekete geçerler:
a. Avukatların yakalanması veya tutuklanması,
b. Avukatların dürüstlüğünü sorgulayan işlemlerle ile ilgili her türlü kararın alınması,
c. Avukatların üstlerinin veya eşyalarının herhangi bir şekilde aranması,
d. Avukatların zilyetliğinde bulunan dokümanlarına veya belgelerine el konulması,
e. Avukatlar adına hareket edilmesini gerektiren basın raporları,

PRENSİP VI
Disiplin Soruşturması
1. Barolar veya avukatların oluşturduklar diğer birlikler tarafından hazırlanmış davranış
kurallarında yer alan mesleki standartlara uygun davranmayan avukatlar hakkında disiplin
soruşturması da dahil olmak üzere gerektiği gibi önlemler alınmalıdır.
2. Barolar ve avukatların oluşturduklar diğer mesleki birlikler, avukatları ilgilendiren disiplin
soruşturmasının ifasına katılmaya yetkili ve sorumlu olmalıdırlar.
3. Disiplin soruşturması, avukatların söz konusu işlemlere katılmaları ve karara karşı yargısal
denetimlere başvurmaları da dahil olmak üzere, Avrupa Đnsan Hakları Sözleşmesi’nde düzenlenen
hükümlere uygun icra edilmelidir.
4. Avukatlar tarafından işlenen disiplin suçları hakkında karar verilirken orantılılık ilkesine saygı
gösterilmelidir.

TASLAK GEREKÇE
Giriş
1. Avukatlık mesleğinin icrası her toplumun kültürel, sosyal, politik ve tarihi ortamıyla her zaman
sıkı ilişki içinde olmuştur ve her demokratik toplumda, avukatlar adaletin yerine getirilmesinde ve
insan haklarının ve bireylerin temel özgürlüklerinin korunmasında önemli bir rol üstlenmişlerdir. 28
Ocak 1988 tarihinde Avrupa Topluluğu Barolar ve Hukuk Kurumları Konseyi (Council of the Bars
and Law Societies of the European Community/CCBE) tarafından kabul edilen Avrupa
Topluluğundaki Avukatlar Đçin Davranış Kuralları şu hususu belirtir: “Mesleki davranış kuralları,
bütün medeni toplumlarda önemli kabul edilen bir görevin avukat tarafından uygun biçimde yerine
getirilmesini sağlamak amacıyla, kendilerine uygulanan kişiler tarafından, onların içten rızalarıyla
düzenlenmiştir.”
2. Serbest avukatlık son yıllarda oldukça değişmiştir ve mesleği icra edenler işlerinde daha çok
ticari yaklaşımı benimsemek zorunda kalmışlardır. Ancak, bağımsız bir mesleğe mensupturlar ve
mahkemeye ve müvekkillerine karşı sorumluluklarına uymalarını sağlayan kurallara riayet etmeli ve
belirli mesleki standartları korumalıdırlar. Yüksek kalitede hukuk hizmetlerinin verilmesi ve kişiler
arasında ayrım yapılmaması sağlanmalıdır.
3. Avukatlar sadece müvekkillerinin menfaatlerine değil, bir bütün olarak adalet sisteminin
gereklerine hizmet etmelidirler. Avrupa Topluluğundaki Avukatlar için Davranış Kuralları’nda şu
hususların önemi belirtilir: “Hukuk devleti ilkesi üzerine kurulmuş bir toplumda avukat önemli bir
görev yerine getirir. Avukatın vazifesi kanun dairesinde kendisine talimat verilen işi sadakatle yerine
getirmekle sınırlı değildir. Bir avukat, haklarını ve özgürlüklerini ileri süreceğine ve savunacağına
dair, kendisine güvenen kişilerin menfaatlerini gözettiği gibi, adaletin yararına da hizmet etmelidir ve
onun görevi sadece müvekkilinin davasını açmak değil, aynı zamanda onun danışmanı olmaktır. Bu
nedenle bir avukatın vazifesi ona, aşağıda belirtilen kişilere karşı, çeşitli hukuki ve ahlaki
sorumluluklar (bazen birbirleriyle çatışma halinde olan) yükler:
Müvekkil;
Avukatın müvekkilinin davasını götürdüğü veya onun hesabına hareket ettiği mahkemeler veya
diğer merciiler, genel olarak hukuk mesleği ve özellikle bu mesleğe mensup her meslektaş ve;
Kendisi için özgür ve bağımsız mesleğin varlığı devlet erkine ve diğer menfaatlere karşı insan
haklarının önemli bir teminat aracı olan, birbirlerine mesleğin kendisinin koyduğu kurallara saygı ile
bağlı,
4. Avukatlık mesleğinin icrasında uluslararası kabul görmüş standartların oluşturulması için
uluslararası düzeyde çeşitli adımlar atılmıştır.
5. Birleşmiş Milletler avukatlarının görevi ile ilgili, uluslararası düzeyde hukuk mesleğinin icrası
için yeknesak hükümler de içeren, prensipler hazırlanmıştır. Suçluların muamelesi ve suçların
önlenmesi hakkında 8. Birleşmiş Milletler (BM) Kongresi (Küba, 27 Ağustos-7 Eylül 1990) Avukatların
Görevi Hakkında Temel Esaslar’ı kabul etmiştir. Bu esaslar devletlerin, avukatların toplumdaki
vazifelerini geliştirmek ve güvence altına almak amacıyla yürüttükleri hizmete yardımcı olmak için
hazırlanmıştır. BM Genel Kurulu Aralık 1990, 45/121 sayılı kararında, Kongrenin kabul ettiği bu
belgeyi “memnuniyetle benimsedi” ve “gerekli kanunların yapılmasında ve siyasi direktiflerin
belirlenmesinde rehberlik yapılması ve belgede bulunan esasların her ülkenin kendi ekonomik, sosyal,
hukuki, kültürel ve politik gerçeklerine uygun olarak yerine getirilmesi için çaba sarf edilmesi
amacıyla hükümetleri davet etti.”
6. Avrupa Birliği düzeyinde avukatlık mesleğinin icrası ile ilgili olarak son zamanlarda önemli
gelişmeler meydana gelmiştir. Đlk olarak, Avrupa Birliği Konseyi, Avrupa Birliği bünyesinde geçerli
olacak (avukatların, diplomalarının kabulüne dayanarak, Avrupa Birliği’ndeki bir başka üye devlete
yerleşmeden önce bir yetenek sınavına girmelerini veya bir uyum sürecini tamamlamalarını öngören)
98/5/CE sayılı bir Direktifi kabul etti. Daha sonra, 16 Şubat 1998’de Avrupa Birliği Konseyi
avukatlara, Avrupa Birliği üyesi bir başka devletle o devletin kendi avukatlarıyla aynı şartlarda,
orijinal mesleki unvanlarını kullanarak, sürekli ve kısıtlamaya tabi olmadan mesleklerini icra etme
imkanını veren 98/5/CE sayılı Direktifi kabul etti. Đkinci Direktif Avrupa Birliği’ne üye devletler
tarafından 15 Aralık 1999’da uygulamaya konulacaktır.
7. Avrupa Birliği’ne üye devletlerdeki bu önemli gelişmelerin sonucu olarak avukatların,
mesleklerini icra ettikleri ülkelerdeki mesleki standartlarla ilgili açık kuralları edinmeleri daha önemli
hale gelmiştir.
8. Belirtilmelidir ki, her demokratik toplumdaki hukuk sisteminin önemli bir yönü kişilerin
haklarının korunması ve davalarının adil ve halka açık duruşmalarda, makul bir süre içinde ve
kanunla kurulmuş bir mahkeme tarafından görülmesidir. (İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Ko-
runması Hakkındaki Sözleşme’nin 6. Maddesi aşağıda AİHS “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi”
olarak adlandırılmıştır.)
Bu, hususların yanında, işlemlerin her aşamasında hukuki hizmetten yararlanma hakkı gibi delil
ve tanık gösterme hakkı olduğu anlamına gelir. AĐHS’yi onaylayan Avrupa Konseyi’ne üye bütün
devletler hukuki müracaat yollarının kullanılmasını temin etmelidirler.
9. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, doğrudan veya dolaylı olarak, avukatlarla ilgili çok sayıda
mesele hakkında karar vermiştir. Özellikle, bu davalar avukatın etkin yardımı ve davanın sanığın
yokluğunda görülmesi, avukat ile gizli görüşme, “adaletin gerektirdiği durumlarda” avukatın
atanması ile ilgili olmuştur.
10. Bundan dolayı, teşkilatlı bir hukuk mesleğinin varlığı hukuk devleti ilkesinin sürdürülmesi için
olduğu kadar insan haklarının korunması için de gerekli olduğundan; insan haklarının korunması,
hukukun üstünlüğü ilkesinin bütün Avrupa düzeyinde tesisi ve geliştirilmesi gibi temel amaçları olan
Avrupa Birliği Konseyi, hukuk mesleğinin işlerini serbest bir şekilde hiçbir topluluğun uygunsuz
baskısı altında kalmadan icra edebilme ihtiyacına kayıtsız kalamazdı.
11. Aslında, Orta ve Doğu Avrupa Ülkeleri ile hukuki işbirliği faaliyetleri çerçevesinde (Demo-Droit
ve Themis Programları), Avrupa Birliği Konseyi, “Değişen Toplumda Avukatın Görevi ve
Sorumluluğu” konulu, çok taraflı toplantılar düzenlenmiştir.
12. Avrupa Konseyi tarafından Macaristan Barolar Birliği, Avrupa Topluluğu Barolar ve Hukuk
Kurumları Konseyi (CCBE) ve INTERIGHTS ile işbirliği içinde bu konuda düzenlenen 1997 çok taraflı
toplantının (Budapeşte 9-11 Aralık 1997) sonuç kısmında, avukatlık mesleğinin yapısı ve ifası ile ilgili
bölümde şu hususlar belirtilmiştir: “Bütün toplumlardaki avukatlar aşağıdaki genel ilkeler ile
bağlıdırlar: Özgürlük, ahlaki dürüstlük, mahremiyet, ahlaki kurallara uyma, menfaatlerin
çatışmasından kaçınma, görevlerini başarıyla yerine getirmelerine mani olacak faaliyetlerden, reklam
ve kişisel tanıtımdan kaçınma (Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin korunmasına Dair Sözleşme’nin
10. Maddesi dikkate alınarak) müvekkilin menfaatlerinin korunması ve mahkemelere saygı göstermek.
13. Bundan başka, Avrupa Birliği Bakanlar Komitesi hükümetler arası faaliyetleri bağlamında,
avukatlık mesleği ve görevi ile ilgili meseleleri de içeren, adalet sorunlarına ilişkin çok sayıda
önergeler ve tavsiyeler kabul etmiştir.
14. Özellikle, hakimlerin bağımsızlığı, etkinliği ve görevleriyle ilgili R (94) 12 sayılı Tavsiye,
(aşağıda 1994 Tavsiyesi olarak bahsedilecektir), AĐHS 6. maddesi uyarınca; herkesin kanunla
kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, makul bir süre içinde görülen, adil ve halka
açık bir duruşma hakkı olduğu yolundaki prensibini göz önünde bulundurarak, yargı bağımsızlığını
korumak amacıyla bazı temel esasları ele alır.
15. 1994 Tavsiyesi’ne göre Avrupa Konseyi, var olan bütün yazılı belgeleri ve Avrupa Đnsan
Hakları Mahkemesi içtihat hukukunu göz önünde bulundurarak, avukatları ilgilendiren benzer bir
tavsiye hazırlama kararı aldı.
16. Bundan dolayı, adaletin tarafsızlığını ve etkinliğini geliştirme çabaları çerçevesinde ve özellikle,
adli işlemlerdeki uygunsuz gecikmeleri azaltmak için (AĐHS 6. maddesi uyarınca) Avrupa Hukuki
Đşbirliği Komitesi tarafından CJ-EJ’den avukatlık mesleğini icra özgürlüğü hakkında tavsiye taslağı
hazırlaması istendi.
Tavsiyenin Kapsamı
17. Bu tavsiyenin anlamı çerçevesinde, “avukat” terimi, tavsiyede değinilen avukatların
görevlerinden bir veya birkaçını ifaya yetkili ve izinli ve Prensip I. (2) uyarınca bir sicile kayıtlı bütün
kişileri kapsar. Bundan dolayı, avukat tanımı, daha çok, hukuk mesleğini icra eden kişileri karşılar.
18. Tavsiye; hukuk mesleğinin özgürlüğünün temel niteliklerini, bunun nedenlerini, toplum için
önemini, gerektirdiği sorumlulukları, teminat altına alınabilme ve korunabilme yolları ile bunun
gerekliliğini ve devam ettirilmesi için ihtiyaç duyulan disiplini ve standartları ifade etmeye çalışır.
19. Bundan dolayı, avukatların yerleşik mesleki standartlarla uyum içinde olmalarını sağlamak
amacıyla hukuk mesleğini icra özgürlüğünü düzenleyen prensipler ve kurallarla yönlendirilmeleri
çok önemlidir.
20. Bu prensipler ve kurallar, diğer hususların yanında, şunları içermelidir; avukatlık mesleğini
icra özgürlüğünün genel prensipleri (Prensip I), hukuk eğitimi, stajı ve hukuk mesleğine giriş (Prensip
II), avukatların görevleri ve rolleri (Prensip III), tüm şahısların avukata ulaşabilmesi (Prensip IV),
birlikler (Prensip V) ve disiplin ile ilgili işlemler (Prensip VI).
Prensiplerin Açıklaması Şerhi

PRENSİP I
Avukatlık Mesleğinin İcrasındaki
Özgürlüğün Genel İlkeleri
21. Adalet sisteminin tarafsız ve adil uygulanması ve insan hakları ve temel özgürlüklerinin etkin
korunması, hem yargının bağımsızlığına ve tarafsızlığına (bkz., 1994 Tavsiyesi) hem de avukatların
özgürlüğüne bağlıdır. Yargının ve avukatların bağımsızlığı, her adalet sisteminin temel
unsurlarındandır.
22. Esas olarak, herkesin sahip olduğu insan hakları ve temel özgürlüklerin, medeni ve siyasi
haklar gibi ekonomik, sosyal ve kültürel hakların yeterli bir şekilde korunabilmesi, tüm bireylerin
özgür bir hukuk mesleğinin sağladığı hukuk hizmetlerine, etkin bir biçimde ulaşabilmesine bağlıdır
(Prensip I. (1)).
23. Bundan başka, Tavsiye Prensip I. (2)’de, avukatların mesleğe kaydolmalarının bağımsız bir
mesleki kuruluş tarafından değerlendirilmesini şart koşar. Bu durum karşı konulmaz, uygulama ile
ilgili nedenlerden dolayı mümkün olmazsa, kaydolma ve kaydın silinmesi ile ilgili sorunlarda
mahkemeye başvurma hakkı olmalıdır. Esas olarak, avukatların, hiçbir uygunsuz baskı veya
müdahaleye tabi olmayan bir topluluk tarafından alınmış kararlara dayanılarak kaydolma
zorunlulukları, avukatlık mesleğinin özgür ve bağımsız olarak icrasının bir ön şartı olarak
düşünülebilir. Her iki durumda da (örneğin; kararlar bağımsız bir kuruluş veya mahkeme tarafından
alındığında) adil bir inceleme her zaman mümkün olmalıdır.
24. Belirtilmelidir ki, Prensip I. (2) kişilerin diğer hukuk mesleğini icraya kabul edilme biçimlerini,
kabul kriteri adil ve objektif olduğu ve karar verecek kuruluş hiç bir uygunsuz baskı veya
müdahaleye tabi olmadığı sürece, dışlamaz. (aynı zamanda aşağıda Prensip V’e bkz.).
25. Tavsiye ayrıca, avukatların toplumdaki diğer bireylerle aynı dernek kurma, inanç, düşünce ve
ifade özgürlüğüne sahip olmaları gerektiğini vurgular. Özellikle, avukatların diğer bireylere
uygulanandan daha fazla hukuki kısıtlamaya tabi olmadan hukukla ve adaletin yerine getirilmesiyle
ilgili kamu tartışmalarında yer alma ve özgürce ve müdahale olmadan, yerel veya ulusal mesleki
kurumlara katılma veya bu kurumları oluşturma haklarının olduğunu belirtir. Ayrıca, inançları veya
yasal bir birliğe üyelikleri nedeniyle hiçbir kısıtlamaya tabi olmamalıdırlar. Ayrıca, avukatlar adalet
sisteminin işleyişini denetlemek için var olan veya teklif aşamasındaki mevzuat ile ilgili kamu
tartışmalarına katılma ve gerekli oldukça, reform teklifi yapma hakkına sahiptirler. Esas olarak, her
hukuk sisteminin esas aktörlerinden biri olan avukatlar, ekonomik ve sosyal hayatta meydana
gelebilecek önemli gelişmelere kayıtsız kalmamalı ve hukuk sisteminin gelişimine önayak olabilecek
her kanun teklifinde aktif rol oynamalıdırlar (Prensip I. (3)).
26. Avukatlık mesleğinin bireylerin haklarını savunma görevini tam olarak, etkili bir biçimde
gerçekleştirmesini sağlamak amacıyla avukatlar, hiçbir merciin kısıtlama, nüfuz, baskı, tehdit veya
uygunsuz müdahalesi olmadan, yerleşik mesleki standartlarla birlikte ilgili devletin iç hukuk
sistemine uygun olarak, müvekkillerine yol gösterebilmeli ve onları temsil edebilmelidirler (Prensip I.
(4)).
27. Tavsiye daha sonra müvekkil-avukat ilişkisini ele alır. (Prensip I. (5 ve 6)) Özgürlüklerinden
yoksun kişiler hakkında (Prensip I. (5)) Tavsiye, avukatların müvekkilleriyle görüşme hakkının,
adaletin tam olarak yerine getirilmesini temin etme ihtiyacı ve kamu düzeninin korunması ile
dengelenmesi gerektiğini belirtir. Esas olarak belirli durumlarda avukatların müvekkilleri ile
görüşmelerinin sınırlandırılması yerinde olabilir, örneğin; devam eden cezai soruşturmaların ve
hapishanelerin güvenliğinin korunması amacıyla.
28. Bunun dışında Tavsiye, devletlere, müvekkil avukat ilişkisinin gizliliği hakkında dosyaların,
belgelerin ve elektronik haberleşmenin içeriğinin gizliliği de dahil olmak üzere bu kurala uyulmasını
sağlama zorunluluğu getirmiştir. Ancak özellikle cezai soruşturma gerektirdiğinde gizlilik kuralına bir
istisna getirebilir (örneğin; müvekkil ile avukat arasındaki elektronik haberleşmenin suça iştirak
amacıyla kötüye kullanılması durumunda) (Prensip I. (6)) Fakat, cezai soruşturma sırasında avukatlar
ve müvekkilleri arasındaki haberleşmenin gizliliğini sınırlandırmak gerektiğinde, savunmanın
haklarına ve savcılar ve müdafiler arasındaki “kuvvetlerin eşitliği” ilkesine saygı gösterilmesini temin
etmek ve tarafsızlığı sağlamak amacıyla Tavsiye, bu sınırlandırmanın yargının veya bağımsız ve
tarafsız bir başka makamın denetimi altında yerine getirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Ancak bu
hüküm avukatların müvekkilleri aleyhine tanıklık yapmaya zorlanmaları gerektiği anlamına gelmez.
Ayrıca, Tavsiye metninde yer alan “cezai soruşturmalar” terimi, mali ve gümrük alanlarındaki
soruşturmaları da içine alacak şekilde geniş yorumlanmalıdır. Bu hüküm AĐHS’nin 8. maddesi 2.
fıkrasından esinlenmiştir.
29. Bunun yanı sıra Tavsiye, işlerinin uygun şekilde yerine getirilmesi, ilgili bütün dosyalara
ulaşılabilmesi için (Prensip I. (7)) avukatlara olan ihtiyaca değinir ve kayıtlı hiçbir dosyanın sadece bir
taraf için hazır (mevcut) bulundurulmaması gerektiğini belirtir (adli işlemler sırasında kuvvetlerin
eşitliği ilkesi).
30. Son olarak Tavsiye, 1. (8) Prensibi’nde, avukatların kendi aralarında eşitliği ilkesini hatırlar ve
aynı davada yer alan avukatlara eşit davranılmasını sağlamak amacıyla devletlerden gerekli tedbirleri
almalarını ister. Bu hüküm aynı müvekkili birden fazla avukatın savunduğu durumla ilgili ulusal
kanunları ihlal etmez. Esas olarak, bu hüküm farklı tarafların avukatlarının eşitliği anlamına gelir.

PRENSİP II
Hukuk Eğitimi, Staj ve Hukuk Mesleğine Giriş
31. Tavsiye, avukatlar için yeterli hukuk eğitiminin sağlanması ve onların hukuk mesleğine
girişlerinin düzenlenmesi için devletler tarafından uygulanması gereken önemli kurallar içerir.
32. Metin; cinsiyet, cinsel tercih, ırk, renk, din, politik veya diğer görüş, etnik veya sosyal köken,
ulusal bir azınlığa mensup olma, mülkiyet, doğum ve fiziksel yetersizlik nedenleriyle hiç kimsenin
hukuk eğitiminin, hukuk mesleğine girişinin ve hukuk mesleğini icraya devam etmesinin
reddedilemeyeceğini belirtir. Bu hüküm AĐHS 14. maddesinden esinlenmiştir.
33. Hukuk eğitimi, teknik yeterliğe ek olarak, hukuk mesleğinin yapısında var olan ahlaki
standartların bilincini ve AĐHS’de –diğer hususların yanında– bulunan insan haklarını ve temel
özgürlükleri geliştirmek amacıyla düzenlenmelidir (Prensip II. (2)).
34. Bunun yanı sıra, Tavsiye, hukuk eğitiminin, devam eden eğitimin ve uygulama ile ilgili
deneyimin hukuk hizmetlerini vermek için gerekli teknik yeterliğin seviyesini yakalamak, devam
ettirmek ve yükseltmek için hayati etmenler olduklarını kabul eder. Gerçekten metin bu amaçlara
ulaşmak için, uygun hallerde, devletlerden gerekli tedbirlerin alınmasını ister (Prensip II. (3)).
35. Bununla birlikte devamlı eğitim programlarından oluşan hukuk eğitimi avukatları,
müvekkillerinin ve bir bütün olarak hukuk sisteminin menfaatlerine saygı duymak, bunları korumak
ve geliştirmek için eğitmesinin yanında, hukuki beceriyi artırmayı, etik standartları ve kamunun
ilgisini de yükseltmeyi amaçlamalıdır. (Prensip II. (3)).

PRENSİP III
Avukatların Görevleri ve Rolleri
36. Her şahsa ya da şahıs grubuna hak ve menfaatlerini savunmak veya ileri sürmek için bir
avukatın yardımına başvurma hakkı tanınmıştır ve bunu dürüstlük ve özgürlükten ayrılmadan
mümkün olan en iyi şekilde yapmak avukatın ödevidir. Sonuç olarak, avukatlar arasında müvekkilleri
veya bunların davaları sebebiyle makamlar tarafından kesinlikle fark gözetilemez.
37. Bu sebeple Tavsiye, avukatların müvekkillerinin kanundan doğan hak ve menfaatlerini
savunurken özgür, dikkatli ve adil olmasını temin etmek amacıyla barolarca veya kendi diğer meslek
birliklerince düzenlenen mesleki standartların davranış kurallarının önemini belirtmektedir.
38. Tüm avukatların müvekkillerinin işleriyle ilgili sır saklama ödevi vardır (Prensip III. (2)). Bu
ödev AĐHS tarafından garanti altına alınan savunma haklarından biridir. Bu kurala karşın, genellikle
hile ve suç teşkil eden fiillerle bağlantılı istisnalar bulunmaktadır. Tavsiye metninin III. (e)
Prensibi’nde; müvekkilin rızası dışında sık saklama yükümlülüğünün herhangi bir şekilde ihlal
edilmesinin avukatlar hakkında disiplin müeyyidesine sebep olabileceği belirtilmiştir.
39. Bu hususta, her devlette dava sırasında avukatlarını gizli addedilen vesikaları ibrazının talep
edildiği değişik usuller bulunmaktadır. “Ortak Hukuk”un (örf ve adet kaidelerinden ibaret olan
hukuk sistemi) uygulandığı bazı ülkelerde gizli vesikaların ibrazına müvekkiller karar verirken,
başlıca Kıta Avrupası hukuk sistemini uygulayan ülkelerde adli işlemler sırasında talep edilen bu
vesikaların ibraz edilip edilmeyeceği kararını vermek avukatlara düşmektedir.
40. Bununla birlikte, “Tavsiye, avukatların müvekkillerine karşı ödevleri hususunu göz önünde
bulundurmaktadır.” (Prensip III. (3, alt bentler a, b, c, d ve e)). Müvekkillerine olan ödevlerini yerine
getirirken avukatlar her zaman hukuk çerçevesinde, müvekkillerinin arzularına göre ve yerleşmiş
mesleki ve etik standartlar dikkatlice ve korkusuzca hareket etmelidirler.
41. Avukatlar, müvekkillerine dava masraflarını da içeren davanın muhtemel sonuçları ve gidişatı
hakkında bilgi vermek yanında, müvekkillerinin hak ve borçlarını öncelikle bildirmek zorundadırlar
(Prensip III. (3. a)).
Özellikle belirtilmelidir ki, dava masraflarının bir kısmı avukatın ücretinden karşılanabilir. Bu
sebeple avukatlar müvekkillerine dava boyunca ortaya çıkan masrafları bildirmelidir.
42. Ayrıca Tavsiye’ye göre avukatların görevlerinin bir parçası olarak anlaşmazlıkları sulh yoluyla
çözmeye gayret etmeleri (Prensip III. (3. b)) ve menfaat çatışmalarından kaçınmaları gerekmektedir
(Prensip III. (3. d)).
43. Bundan başka, Prensip III. (3. e) avukatlardan -makul bir şekilde- becerebileceklerinden fazla iş
almamalarını ister. Özellikle istenen faal seviyeyi muhafaza edemeyeceklerse. Esas olarak avukatların
makul bir şekilde yapabilecekleri işlerinin tespiti kendi takdirlerine bırakılmıştır ve davanın özel
durumlarına bağlıdır. (Örneğin; dava çeşitleri, mahkemelerin büyüklüğü, hukuk firmalarındaki
avukatların sayısı ve deneyimi). Ayrıca müvekkiller başka bir avukata başvurmaya karar vermek
konusunda özgürdürler.
44. Bununla birlikte, avukatlar mahkeme heyetine karşı saygılı olmalı ve yargı sisteminin doğru ve
adil şekilde işlemesi için üzerlerine düşeni yapmalıdırlar (Prensip III. (4)). Fakat bu, belirli davalarda
karar verecek olan yargıçların yetkisine veya yargıcın duruşma sırasındaki hareket tarzına ilişkin
hususların avukatlarca ileri sürülmesine engel olmamalıdır.
45. Ayrıca Prensip III. (4)’le ilgili olarak belirtilmelidir ki, duruşmanın uygun bir şekilde icrasını
temin amacıyla, hakimler milli hukukça düzenlenen avukatların meslek birliklerinden ihracı, para
cezası verilmesi… gibi herhangi bir disiplin yaptırımından yararlanabilir.
46. Bazı üye devletlerde sık sık rastlanan avukatların grev yapmasının, onların hizmetine ihtiyaç
duyan kişilerin zarar görmelerine sebep olduğu özellikle vurgulanmalıdır. Bu nedenle Tavsiye
(Prensip III. (4)), grevin avukatların kanuni bir hakkı olduğunu kabul etmekle birlikte, zamanla sınırlı
olarak yapılması ve müvekkillerinin veya avukata başvuranların menfaatlerini zedelememesi
gerektiğini öngörür.

PRENSİP IV
Tüm Şahısların Avukatlara Ulaşabilmesi
47. Avukatın mesleğiyle ilgili haklarını kullanma özgürlüğü ile bağlantılı olarak, avukatların
hizmetlerini toplumun her kesimine ulaşılabilir hale getirmeleri ve bireylerin medeni ve siyasi
haklarını da koruyarak adaletin sağlanmasına yardımcı olmaları gerekir. (Prensip IV)
48. Fakir ve normal yaşam koşullarından mahrum kalmış kişiler için hukuk hizmetleri hükmü bu
insanların mutlak suretle mahkemede temsil edilmesi yükümlülüğünü içermez fakat, hakları
konusunda onları eğitmek ve onlara akıl vermek zorunluluğu ile onları savunma ve koruma yolları
anlamına gelir. (Prensip IV. (1) ve IV. (2)) Bu amaca ulaşma yollarından bir tanesi, fakir toplumlarda
çalışan, bu toplumlara mensup kişilerin sayesinde kendi haklarını koruyabildikleri ve
geliştirebildikleri ve gerekli olduğunda, avukatların yardımını isteyebildikleri ilgili kanunları ve
usulleri haber veren örgütlere katılmak olabilir.
49. Tavsiye, bunun yanı sıra, hukuk hizmetleri programlarını mevcut bulundurmanın
hükümetlerin sorumluluğu olduğunu vurgular. Hükümetlerin katkılarına ek olarak, bu tip
programları geliştirmek ve temin etmek için barolar ve avukatların diğer meslek birlikleri gayret
etmelidir. (Prensip IV. (3))
50. Avukatların ücretleri ve hizmetlerinin karşılığı hakkında, Tavsiye, onları düzenleyen
mevzuatın hukuk hizmetlerinin halka makul şartlarda sunulmasını temin etmesi gerektiğini ve
avukatların özgür olabilmeleri için makul bir yaşam standardını elde edebilecek kadar
kazanmalarının şart olduğunu belirtir. (Prensip IV. (4))
51. Bunun dışında, ekonomik yönden zayıf kişiler için hukuk hizmetleri ile meşgul, masrafları
tamamen veya kısmen kamu fonları tarafından karşılanan avukatlar mesleki açıdan hala özgür
olabilmelidirler. (Prensip IV. (5))
52. Son olarak, Prensip IV’ün hükümleri sadece cezai bir suçla itham edilmiş kişileri savunan
avukatlara değil, bu Tavsiye’nin amacı çerçevesindeki bütün avukatlara uygulanır.

PRENSİP V
Birlikler
53. Tavsiye, avukatların; haklarını ileri sürebilen, devam eden eğitimlerini ve stajlarını
geliştirebilen ve mesleki dürüstlüklerini koruyabilen, yasal, bağımsız ve özerk bir birliği her yargı
bölgesinde kurma ihtiyaçlarına değinir (Prensip V. (1)). Ayrıca, bu birliklerin yürütme organlarının,
dış müdahale olmadan görevlerini yerine getirmeleri amacıyla, kendi üyelerini seçmesi yerinde olur.
54. Meslek kurallarını düzenleyen yasama işlevine sorunlu katılımı sağlamayan ülkelerde,
dilerlerse ve bu birliklerin üyelerinden istenen mesleki standartları taşıyorlarsa, son söylenenin
avukatların özgürlüklerini ve haklarını destekleyebilmesi ve koruyabilmesi amacıyla avukatlara bu
birliklerin üyesi olma imkanı verilmelidir. Esas olarak avukatlar görevlerini tam olarak ancak “Hukuk
Devleti” ilkesi üzerine kurulmuş devletlerde, Barolar özellikle devletten ve ekonomik baskı
gruplarından bağımsızsa yerine getirebilirler. (Prensip V. (2)) Ancak barolar ve avukatların diğer
meslek birlikleri, herkesin etkin ve eşit bir şekilde hukuk hizmetlerine ulaşmasını ve avukatların,
kanunlara ve yerleşik mesleki standartlara uygun olarak ve haksız hiç bir müdahale olmadan
müvekkillerine akıl vermelerini ve onlara yardım etmelerini sağlamak amacıyla hükümetlerle işbirliği
yapmaya çalışmalıdırlar.
55. Tavsiye, (Prensip V. (3)) bunun yanı sıra, baroların, her türlü uygunsuz sınırlandırmalara ve
ihlallere karşı avukatların özgürlüklerini savunmaktaki belirgin rolünü takdir eder.
56. Bundan başka, Tavsiye (Prensip V. (4), bent (a-g) arası), hukuk mesleğinin özgürlüğüne katkıda
bulunması ve onların toplum içindeki görevlerini tamamlaması gereken Baroların ayrıntılı olmayan
bir görev listesini içerir.
57. Avukatların özgürlüklerinin müvekkilleri ve toplum için önemini göz önünde bulundurarak,
Baroların avukatların özgürlüğünü koruma ve geliştirme görevini yerine getirmeleri amacıyla,
Tavsiye (Prensip V. (5), bentler (a-e) arası) avukatların hak ve özgürlüklerinin sınırlandırılması
ihtimaline karşı onların haklarını savunmak amacıyla her türlü gerekli davayı alma zorunluluğunu
vurgular.
58. Prensip V. (5) bent (d), özellikle avukatların zilyetliklerinde bulundurdukları malzemelere -ve
sadece belgelere değil- el koymaya işaret eder, çünkü birçok durumda avukatlar bilgiyi disket veya
cd-rom gibi elektronik biçimde saklarlar.
59. Bentler (a-g) arasında belirtilen durumlardan biri meydana gelirse, barolar yetkili mercilerde
temsil edebilme yetkisine sahip olmalıdır.

PRENSİP VI
Disiplin ile İlgili İşlemler
60. Tavsiye, baroların ve avukatların diğer meslek birliklerinin avukatlar için özgürce mesleki
davranış kuralları oluşturma ve uygulama ihtiyaçlarına değinir. Avukatlar tarafından mesleki
davranış kurallarında oluşturulan mesleki standartlara riayetsizlik durumunda, baroların onlara karşı
disiplin ile ilgili işlemlere karar verme ve uygulama konusunda özel yetkileri vardır (Prensip VI. (1)).
Ancak mahkemeler, savcı veya herhangi bir diğer kamu mercii yetkili baroya, son söylenen için
disiplin ile ilgili işlemler başlatılması amacıyla, bir dava rapor edebilirler (Prensip VI. (2)).
Savcı makamının görevi, bu işlemleri başlatma ve işlemlerde yer alma konusunda
sınırlandırılmalıdır.
61. Disiplin ile ilgili işlemler adil usul gereklerine ve özellikle avukatların muhalif karar aleyhine
temyize başvurabilme imkanını içeren AİHS 6. madde hükümlerine tam olarak riayet etmesi
gerekmektedir.
62. Özellikle, bu Tavsiye’nin amacı dahilinde, avukatların hakları, diğerlerin yanında, şu hususları
içerir:
• Kanunla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, makul bir süre içinde, adil ve
halka açık duruşma hakkı. Bu, avukatların davanın kamera tarafından görüntülenmesini talep
etmelerine mani olmaz;
• Kendilerine karşı ileri sürülen iddiadan ve delil durumundan zamanında haberdar edilme hakkı;
• Savunmalarını hazırlamak için yeterli zaman verilmesi hakkı;
• Duruşma boyunca duruşmada bulunma hakkı.
63. Son olarak Tavsiye (Prensip VI. (5)) disiplin suçları için yaptırım belirlerken orantılılık ilkesine
uyma gereğini vurgular. Bundan dolayı işlenen suçun ağırlığı ile avukata karşı belirlenen
yaptırımların olumsuz sonuçları arasında bir denge kurulmalıdır.

No Comments

Leave a Comment